Türkiye sanırız tarihinde görmediği kadar ağır bir krizin içinden geçiyor – daha doğrusu geçmeye çalışıyor, bata çıka. İnanılmaz bir “dış borç yükü”, yurtiçinde azıtan fiyatlar ve tahammül edilemez bir enflasyon. Vatandaşın (normal vatandaş) belini büken bir yaşam (daha doğrusu hayatta kalma) pahalılığı.
Bu durumun hiç şüphesiz herkes, “neredeyse” gözüyle görüp, aklıyla düşünebilen yediden yetmişe bütün vatandaşlar farkında – fanatikler hariç.
Gel gör ki bir kısım iktidar borazancıları (ve tabii iktidarın kendisi) bu duruma neden olarak bir sürü alakasız ve resmen vatandaşı yanıltmak için kullanılan argümanları öne sürüyorlar: Diğer dünya ülkeleri de bizi kıskanıyor, Korona, Ukrayna Savaşı, Petrol fiyatı vesaire vesaire.
Şimdi bu kişilere şu soruyu sormak mümkün ve de gerekli.
Arkadaş, senin sofranda olması için manavdan aldığın domates kaç TL? 30, 40, 50 vesaire.
Pekiyi bu domates bundan kısa bir sure önce (diyelim bir yıl) kaç liraydı? 10-15 vesaire.
Tamam, pekiyi neden bu kadar arttı? Aç gözlü üretici mi buna neden oldu, yoksa doymak bilmez marketler mi?
DOMATES NEDEN PAHALI? KABAHAT ÜRETİCİ VEYA MARKETTE Mİ BÜTÜNÜYLE?
Bak hele arkadaş; Bu domates 10-15 TL iken dolar 15-16 TL civarında seyrediyordu.
Çiftçi / üretici gübresini vesaire alırken dolar karşılığı TL üzerinden aldığında maliyet ona göreydi.
Aynı çiftçi 2023 yılında gübresini alırken bu sefer ortalama 20 -25 TL üzerinde hesaplanan fiyata göre almak zorunda kaldı. Yani gübre maliyeti neredeyse katladı.
Diğer taraftan, üretilen mal kamyonlara konup kentlere gelirken bu vasıtalar mazot yakıyordu. Mazot fiyatı da şöyle değişti. 2023 Ocak yaklaşık 23 TL, 2023 Eylül yaklaşık 39-40 TL. Yani neredeyse yaklaşık 2 misli olmuş nakliye gideri, domates (ve diğer sebze vs) için. İşte bu da keza malın fiyatının üstüne biniyor.
MAZOT NEDEN BU KADAR ARTTI?
Pekiyi mazot neden 23 TL den 40 TL ye tırmanıyor? Esasında bunu dışarıdan alıyoruz ve de dolar olarak ödüyoruz. TL dolar karşısında değer kaybettikçe de bize mazotun TL olarak litresi daha maliyetli olarak yansıyor. Keza bu da sebze meyveye yansıyor hiç şüphesiz.
TL DOLAR KARŞISINDA NEDEN DEĞER KAYBETTİ VE BUNA DEVAM EDİYOR?
Son soru da şu olsun: Pekiyi, TL dolar karşısında neden değer kaybediyor? Çünkü vatandaş TL’ye maalesef güvenmiyor / güvenemiyor. Görüyor ki TUİK tarafından yayınlanan enflasyon rakamları bile parasını TL olarak bankaya koyduğu zaman parasının değer kaybedeceğini görüyor. Zira enflasyon sözde % 60 (esasında % 150 filan) banka veriyor %35-40 en fazla.
DOLARA TALEP NEDEN ENGELLENEMİYOR?
Bu nedenle birikiminin daha da değer kaybedeceğini düşünen vatandaş elindeki en ufak birikim ile gidip dolar (veya altın vs) alıyor. Ne oluyor? Dolara talep daha da artıyor ve TL yine değer kaybediyor. Bu iş de böyle zincirleme devam ediyor.
BANKA MEVDUAT FAİZİ ENFLASYONUN ALTINDA MI?
Şu anda bu süreci geriye çevirmeye çalışsalar da maalesef faizler yeterli seviyede (yani %60 filan gibi) arttırılamadığı için (çünkü bu sefer de kredi vs kullanan firmalar batar) bu kör döngü devam ediyor. Yani maalesef “Geçti Bor’un pazarı sür eşeğini Nİğde’ ye durumundayız).
YÜKSEK ENFLASYON YÜKSEK FAİZİN NETİCESİ Mİ (TEK BAŞINA)?
Şayet bundan epeyi sure önce bir devlet büyüğü çıkıp ISRARLA “yüksek enflasyon yüksek faizin neticesidir. Naz da düşürmeyi emrediyor faizi zaten. Sana bana ne oluyor” diye diretmeseydi, bugün ekonomi böyle allak bulak olmazdı.
Tabii bu arada doların değerini düşük tutmak için Merkez Bankası tarafından piyasaya hem de değerinin altında satılan on milyarlarca dolarları da unutmamak lazım (hani 128 milyar dolar filan).“HESABINI BİLMEYEN ÇAVUŞLAR ……”
Velhasıl, meşhur bir deyiş vardır, az kaba ama çok da doğru: Der ki, “Hesabını bilmeyen çavuşlar, döner b……. avuçlar”. Maalesef güzel ülkemiz de şu anda bu hesabını bilmeyen çavuşlar yüzünden bu halde. Bakalım filmin sonu nasıl olacak?
Not: yazıdaki rakamlara çok takılmayalım. Zira bunlar “yaklaşıktır” ve fikir vermesi için kullanılmıştır.
TL DOLAR KARŞISINDA NEDEN DEĞER KAYBETTİ VE BUNA DEVAM EDİYOR?
Son soru da şu olsun: Pekiyi, TL dolar karşısında neden değer kaybediyor? Çünkü vatandaş TL’ye maalesef güvenmiyor / güvenemiyor. Görüyor ki TUİK tarafından yayınlanan enflasyon rakamları bile parasını TL olarak bankaya koyduğu zaman parasının değer kaybedeceğini görüyor. Zira enflasyon sözde % 60 (esasında % 150 filan) banka veriyor %35-40 en fazla.
DOLARA TALEP NEDEN ENGELLENEMİYOR?
Bu nedenle birikiminin daha da değer kaybedeceğini düşünen vatandaş elindeki en ufak birikim ile gidip dolar (veya altın vs) alıyor. Ne oluyor? Dolara talep daha da artıyor ve TL yine değer kaybediyor. Bu iş de böyle zincirleme devam ediyor.
BANKA MEVDUAT FAİZİ ENFLASYONUN ALTINDA MI?
Şu anda bu süreci geriye çevirmeye çalışsalar da maalesef faizler yeterli seviyede (yani %60 filan gibi) arttırılamadığı için (çünkü bu sefer de kredi vs kullanan firmalar batar) bu kö döngü devam ediyor. Yani maalesef “Geçti Bor’un pazarı sür eşeğini Nİğde’ ye durumundayız).
YÜKSEK ENFLASYON YÜKSEK FAİZİN NETİCESİ Mİ (TEK BAŞINA)?
Şayet bundan epeyi sure önce bir devlet büyüğü çıkıp ISRARLA yüksek enflasyon yüksek faizin neticesidir. Naz da düşürmeyi emrediyor faizi zaten. Sana bana ne oluyor” diye diretmeseydi, bugün ekonomi böyle allak bulak olmazdı.
Tabii bu arada doların değerini düşük tutmak için Merkez Bankası tarafından piyasaya hem de değerinin altında satılan on milyarlarca dolarları da unutmamak lazım (hani 128 milyar dolar filan).
Velhasıl, meşhur bir deyiş vardır, az kaba ama çok da doğru: Der ki, “Hesabını bilmeyen çavuşlar, döner b……. avuçlar”. Maalesef güzel ülkemiz de şu anda bu hesabını bilmeyen çavuşlar yüzünden bu halde. Bakalım filmin sonu nasıl olacak?
Not: yazıdaki rakamlara çok takılmayalım. Zira bunlar “yaklaşıktır” ve fikir vermesi için kullanılmıştır.
Türkçe